Miesięcznik Wychowawca - Profilaktyka w szkole

Funkcjonowaniu młodego człowieka w życiu społecznym często towarzyszy poczucie zagubienia i braku perspektyw, a jego zachowanie cechuje bierność i bezradność. Aspiracje życiowe coraz bardziej oscylują w kierunku "mieć" niż "być", ponieważ otaczająca społeczność, nawet ta najbliższa (rodzice), przedkłada wartości rzeczowe nad osobowe. W związku z tym naszym dzieciom towarzyszą problemy alienacji, agresji i przemocy rówieśniczej, przedwczesnej aktywności seksualnej, depresji i używania substancji psychoaktywnych: nikotyny, alkoholu i narkotyków.

Obecny resort oświaty nakłada na szkołę obowiązek objęcia działaniami wspierającymi rozwój uczniów oraz uruchomienia działań profilaktycznych. Od 1 września 2002 r. działalność edukacyjną szkoły określają: szkolny zestaw programów nauczania, program wychowawczy szkoły i program profilaktyki dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego środowiska W związku z powyższym kadra kierownicza szkół, pedagodzy i wychowawcy podejmują strategie działań, które czasem mają charakter uproszczony, akcyjny. Bywa, że profilaktyka utożsamia się wyłącznie z programami profilaktycznymi.

Wprawdzie wiele z nich jest dobrych, sprawdzonych, rekomendowanych przez CMPP-Ped (wykaz na str. 10). Jednak nawet te, które cieszą się popularnością, nie odniosą większego skutku, jeśli będą traktowane na zasadzie dogmatu i jeśli nie zostaną sprzężone z programem wychowawczym szkoły, programem zajęć wychowania do życia w rodzinie, współpracą z rodzicami i całym systemem działań, które będą wspierały wychowanka w jego prawidłowym i harmonijnym rozwoju. Chodzi bowiem o działania adresowane do grupy niskiego ryzyka, czyli profilaktykę pierwszorzędową. Jej celem jest promocja zdrowego stylu życia, a więc wyuczenie najważniejszych umiejętności psychologicznych i społecznych: nawiązywania dobrych relacji z otoczeniem, umiejętności rozwiązywania konfliktów, radzenia sobie ze stresem, przeciwstawianie się grupom nacisków, rozwijania empatii, podejmowania dojrzałych decyzji itd.

Nie znaczy to, że przedstawiciele administracji samorządowej czy dyrektorzy szkół nie mogą korzystać z gotowych i sprawdzonych programów profilaktycznych. Należy jednak zachować dużą ostrożność w podejmowaniu decyzji, ponieważ niektóre projekty mogą się okazać nie tylko nieskuteczne, ale nawet szkodliwe. Zdarza się np., że oferty działań profilaktycznych do szkół kierują sekty lub nieprofesjonalni amatorzy. Należy więc zwracać szczególną uwagę na to, kto ma prowadzić zajęcia i czy oprócz znajomości problemu ma przygotowanie pedagogiczne. Profilaktyka źle prowadzona może szkodzić. Ponadto decyzja o wyborze programu powinna być poprzedzona rzetelną diagnozą potrzeb oraz problemów dotyczących dzieci i młodzieży konkretnej placówki oświatowej. Jeśli problem zostanie rozpoznany, wówczas można zaplanować działania chroniące i angażujące całą społeczność szkolną.

redaktor naczelny