Konspekt lekcji języka polskiego w gimnazjum
Temat:

- interpretacja satyry Ignacego Krasickiego "Pijaństwo"

Cele:

- zapoznanie uczniów z satyrą I. Krasickiego "Pijaństwo";
- doskonalenie umiejętności czytania tekstu ze zrozumieniem (odróżnianie faktów od opinii, treści dosłownych od ukrytych);
- uzmysłowienie szkodliwych skutków nałogu alkoholowego;
- rozwijanie umiejętności komunikacyjnych uczniów i współpracy w zespole;
- przygotowanie ucznia do publicznych wystąpień.

Czas: 2 lekcje - 90 min.

Formy pracy:

Praca z całą klasą, praca w grupach;
Metody pracy:
Praca z tekstem, kapelusze myślowe de Bono, instruktaż, objaśnienie;

Środki dydaktyczne:

- tekst satyry I. Krasickiego;
- "kapelusze myślowe" (plansze w odpowiednich kolorach, zaopatrzone w napisy)
BIAŁY - FAKTY
CZERWONY - EMOCJE
CZARNY - PESYMIZM
ŻÓŁTY - OPTYMIZM
ZIELONY - MOŻLIWOŚCI
NIEBIESKI - ANALIZA PROCESU
- załączniki 1-6, zawierające wskazówki, sugestie, pytania naprowadzające;

Przebieg lekcji:

1. Wprowadzenie.

Zadaniem domowym uczniów było zebranie wycinków prasowych na temat alkoholizmu, zgromadzenie książek i innych publikacji na ten temat (ulotki, reklamy, dane z Internetu). Uczniowie prezentują zgromadzone materiały, informują o skali problemu w czasach współczesnych.

2. Omówienie zasad pracy podczas ćwiczenia "kapelusze myślowe".

Klasę dzielimy na 6 zespołów (wg kolorów), każdy zespół wybiera lidera, sekretarza i prezentera. Każda grupa otrzymuje odpowiedni załącznik, w którym znajdzie podpowiedzi, ułatwiające pracę w grupie (sugestie, na co uczniowie mają zwrócić uwagę):
Załącznik 1 - BIAŁY: dane, liczby, fakty, informacje wynikające z tekstu satyry; Bohaterowie, miejsce, czas. Co się wydarzyło?
Załącznik 2 - CZERWONY: Jakie uczucia budzi opowiedziana historia i postawa, bohaterów. Nazwij swoje emocje (negatywne i pozytywne).
Załącznik 3 - CZARNY: Jakie są skutki nadużywania alkoholu? Dlaczego nie może być lepiej?
Załącznik 4 - ŻÓŁTY: Jakie są zalety trzeźwości? Dlaczego uważasz, że nie jest tak źle z bohaterami satyry? Dlaczego na pewno będzie lepiej?
Załącznik 5 - ZIELONY: Co zrobić, żeby było lepiej? Podaj kilka pomysłów.
Załącznik 6 - NIEBIESKI: Ustal, w jakiej kolejności grupy będą referować swoje obserwacje i uwagi. Uzasadnij propozycję.

3. Praca w grupach.

Cicha lektura satyry, wymiana spostrzeżeń w zespołach, wspólna praca wg instrukcji zawartych w załącznikach.
Lider kieruje dyskusją, członkowie zespołu szukają rozwiązań, sekretarz spisuje uwagi i wnioski.

4. Prezentacja wyników pracy.

a) grupa "niebieska" ustala kolejność poszczególnych wystąpień (np.):
BIAŁY, CZARNY, CZERWONY, ŻÓŁTY, ZIELONY
Prezenter informuje klasę o ustalonej kolejności, przypina do tablicy plansze w określonym porządku.
b) Grupa "białych" podaje fakty, np.:
- dwóch bohaterów, imieniny żony, dużo wina, uczta do świtu, nudności i niestrawność, pokoik z trunkami, zapach wódki anyżowej, odwiedziny wczorajszych kompanów, obiad, wino na niestrawność, rozmowa o miłości ojczyzny, dobru publicznym, polityce, reformach państwa, wojnach, 10 butelek wódki do obiadu, kłótnia, bijatyka, zalety trzeźwości, potępienie pijaństwa, picie wódki;
c) Grupa "pesymistów" wnosi trudności, np.:
- skutki alkoholizmu - słabość, ból głowy, nudności, rozdrażnienie, skłonność do płaczu, kłótliwość, bijatyki, zwady, guzy, plastry, obmowy, utrata pamięci, nadwyrężone zdrowie, trwonienie majątku, skrócone życie... Na pewno nie będzie lepiej, nic się nie zmieni. Bohater potępia pijaństwo, odczuwa jego skutki, ale i tak nadal pije. Przyznaje rację trzeźwemu, ale widzi też zalety picia alkoholu, nie da się przekonać do wstrzemięźliwości. Lubi wódkę, uważa, że to lekarstwo na wszystko. Nie przekonują go żadne argumenty, bo każda okazja sprzyja pijaństwu. Dla niego ugościć kogoś to znaczy upić, nie zna innych form gościnności.
d) Grupa oznaczona kolorem czerwonym wyraża uczucia, np.:
- potępienie dla pijaka, złość, bezsilność, gniew, ubolewanie, smutek, zmartwienie, śmiech, szyderstwo...
Prezenter podaje uzasadnienie dla każdej nazwanej emocji.
e) Grupa "optymistów" dostrzega pozytywy np.:
- Nie jest tak źle. Istnieje szansa na zmianę zachowania bohatera, na zmiany w obyczajowości. Bohater zdaje sobie sprawę ze skutków nadużywania alkoholu, zna zalety trzeźwości - czerstwe zdrowie, wesołe i swobodne myśli, zdolność do pracy, dobrze prowadzone gospodarstwo, dostatek. Potępia pijaństwo - jest nadzieja, że kiedyś przestanie się upijać, na pewno zrozumie, że "użycie darów bożych powinno być w mierze".
f) Grupa oznaczona kolorem zielonym przedstawia pomysły np.:
uświadamiać skutki pijaństwa, pomagać wyrwać się im z nałogu: wyrzucić z domu alkohol, gości nie częstować wódką, imieniny obchodzić bez alkoholu, niestrawność leczyć lekami, nie rozpijać sąsiadów, nie cieszyć się, że udało się kogoś upić, nie ucztować do świtu, a spać do południa;

5. Podsumowanie lekcji.

Podsumowując lekcję, należy uwzględnić kontekst historycznoliteracki satyry.
- jakie cechy szlachty sarmackiej przedstawił Ignacy Krasicki?
- jaki to typ satyry?
Uczniowie wypowiadają się na podstawie wiadomości z poprzednich lekcji i zapisują uwagi w zeszycie.

6. Praca domowa.

a) Wskaż różne rodzaje komizmu w satyrze I. Krasickiego (na konkretnych przykładach)
b) Wymyśl hasło antyalkoholowe lub zaproponuj reklamę promującą trzeźwość.

Jadwiga Zieleniewska

Jadwiga Zieleniewska - nauczycielka języka polskiego w Liceum Ogólnoksztaącącym
im. M. Curie-SkŁodowskiej w Kazimierzy Wielkiej